Emotional design

Attractive things work better - Donald Norman

Mooi dingen werken beter. Van oudsher werd de oorzaak hiervan verklaart uit een mysterische theorie van esthetiek, die de relatie legt tussen schoonheid en functie. Maar nu weten we dat het emotionele system het functioneren van het cognitieve systeem in het menselijke brein verandert. Emoties veranderen de manier waarop het menselijke brein problemen oplost. Geef mensen een klein cadeautje en ze voelen zich daarna beter, waardoor ze beter in staat zijn complexere problemen op te lossen. Ze zijn dan beter in staat het grote geheel te bekijken en daardoor tot nieuwe creatieve oplossingen te komen. Anderzijds als mensen angst ervaren versmalt hun denkproces, waardoor ze zich alleen nog op details van het probleem kunnen focussen. Deze emoties suggereren de relatie met de schoonheid van het product. Mooie dingen geven mensen een goed gevoel en laten ze daardoor creatiever denken. En als ze creatiever denken zijn ze eerder geneigd oplossingen te vinden voor de problemen, die ze tegen komen.

Emoties bestaan uit drie levels – de visceral level, de behavioural level, en de reflective level. Elk level heeft een andere rol in het functioneren van mensen. De visceral level is de level van vaste routines, waarin het brein analyseert en reageert. De behavioural level is de level, waarin men het gedrag kan veranderen naar de situatie. De reflective level is de level, waar het menselijke brein zijn verrichtingen kan overdenken. Het leren van nieuwe concepten en algemene kennis opdoen. De verschillende levels kunnen tegelijkertijd plaatsvinden bij een persoon. Daarnaast kunnen de levels ook met elkaar concurreren ten gevolge van een gebeurtenis.

De drie levels bepalen niet alleen of iets mooi is of niet, maar bepalen ook hoe onze hersenen werken. Dit werkt in zowel op een 'top-down' als op een 'bottom-up' manier. Bottom alszijnde de zintuigelijke prikkels en top alszijnde de complexere denkprocessen. Bottom-up processen worden gestuurd door perceptie en top-down processen door gedachten. Het resultaat is dat alles wat je doet een cognitieve en affectieve component heeft – respectievelijk het toeschrijven van betekenis en waarde. Affectie is altijd aanwezig en verandert, positief of negatief, hoe we denken. Negatieve affectie focust onze hersenactiviteit. Het fixeert onze concentratie op één enkel onderwerp, waardoor we extra diep kunnen graven naar een oplossing. Positieve affectie verbreedt de hersenactiviteit. We staan meer open voor prikkels van buitenaf, waardoor we nieuwsgieriger zijn en creatiever worden.

In design betekent het dat designers met meer weg kunnen komen, doordat het design ondanks tekortkomingen er leuk uitziet. Dingen, die bedoeld zijn te gebruiken in stressvolle situaties, vragen veel meer precisie en oog voor detail. Het is dan ook lastig dingen te ontwerpen die zowel creatief denken als focus in zich moeten hebben. Omdat situaties veranderen, veranderen ook de eisen voor het ontwerp. Maar het kan wel. Door middel van geluid en licht kunnen negatief of positief affect opgewekt worden.

Het primitieve deel van het brein, de visceral level, is gevoelig voor een breed scala aan condities, die genetisch bepaald zijn door de evolutie. Van oudsher zorgen deze condities, zoals warmte, donker, hoogtes voor positieve of negatieve affectie. Maar door de reflective level is de mens in staat deze condities te veranderen. In taal zijn er ook een aantal voorgeprogrammeerde mechanismen, die essentieel zijn voor de interactie van het dagelijkse leven. Allemaal belangrijk voor design. Maar ondanks dat we in essentie allemaal hetzelfde zijn, blijven er altijd enorme individuele verschillen bestaan, waardoor het voor designers moeilijk blijft hun design effectiever te maken.